แบบประเมิน สำหรับแพทย์

ผลประเมินปวดศีรษะ วิถีดี

แพทย์อาจได้รับการปรึกษาจากผู้ป่วย ที่มีผลประเมินจากการทำแบบสอบถาม หรือ แพทย์อาจค้นหาผลประเมินจากเว็บไซต์นี้ ด้วยหมายเลขบนผลประเมินของผู้ป่วย ผลประเมินนี้จะถูกแสดงในรูปแบบของ “ ผลประเมินปวดศีรษะ วิถีดี ” ซึ่งแพทย์สามารถใช้เป็นเครื่องมือ ในการประเมินผู้ป่วยเพิ่มเติม ผลประเมินนี้จะถูกแบ่งเป็น 6 ส่วน ดังนี้ (ดูแบบฟอร์มข้างล่างประกอบ)

ผลประเมินเบื้องต้น จะระบุถึงข้อแนะนำสำหรับผู้ป่วย
ประวัติของผู้ป่วย จะถูกเติมลงในผลประเมิน ส่วนที่สงสัยเป็น red flags [ref. 1] จะถูกเน้นด้วยสีแดง
รายละเอียดเกี่ยวกับอาการของ primary headaches ที่สำคัญ มีปรากฏอยู่ให้เทียบเคียง
Diagnostic criteria ของ primary headaches เหล่านี้ ถูกแสดงเป็น “Diagnostic Criteria Tracer” (ดูคำอธิบายในแบบฟอร์ม) เพื่อเป็นแนวทางสำหรับการวินิจฉัย โดยอิงกับเกณฑ์ของ ICHD-3 [ref. 2]
ถ้าประวัติของผู้ป่วยไปคล้ายกับรูปแบบอาการของ primary headaches ชนิดใด primary headaches ชนิดนั้นจะถูกใส่เครื่องหมาย เพื่อชี้แนะถึงชนิดปวดศีรษะที่น่าจะเป็น แต่ไม่ใช่ให้การวินิจฉัย ต่อเมื่อรายละเอียดอาการของผู้ป่วยตรงตามเกณฑ์วินิจฉัย โดยไม่มีหลักฐานที่ชี้แนะถึง secondary headache การวินิจฉัยอาจเป็น primary headache ชนิดที่ถูกใส่เครื่องหมายไว้
คำอธิบาย [ref. 2] หน้า 2
Groups of Headache Disorders [ref. 2] หน้า 2 สำหรับการวินิจจัยแยกโรค

แบบฟอร์ม ผลประเมินปวดศีรษะ วิถีดี

( Red flags ทั้งหลาย ถูกแสดงไว้ในแบบฟอร์มนี้ )

แพทย์สามารถใช้แบบฟอร์มนี้ ในการประเมินแบบไม่มีการตอบแบบสอบถาม

จัดการแบบฟอร์ม

RED FLAGS

Red flags เป็นประวัติ อาการ หรืออาการแสดง บางอย่างที่อาจชี้แนะถึงความผิดปกติที่เป็นสาเหตุ และเตือนให้ตระหนักถึง secondary headaches การพบ red flags หลายอย่างร่วมกัน และสอดคล้องกัน อาจเพิ่มน้ำหนักความสำคัญของ red flags เหล่านั้น อย่างไรก็ตาม การไม่พบ red flags มีประโยชน์ในการคัดแยก secondary headaches ออก ในขณะที่การพบ red flags ไม่ได้ยืนยันว่าจะเป็น secondary headaches และควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

Red flags ที่ใช้ใน ประเมินปวดศีรษะ วิถีดี ถูกแสดงไว้ข้างล่างนี้ พร้อมกับชี้แนะถึงความผิดปกติที่อาจเป็นไปได้ (SNNOOP10) [ref.1,2]

Systemic symptoms including fever

• ไข้ : infections

Neoplasm in history

• เนื้องอก/มะเร็ง (ปัญหาสุขภาพ) : neoplasms, metastasis

Neurologic deficit or dysfunction including decreased consciousness

• ผิดปกติทางระบบประสาท • ชัก : vascular or nonvascular disorders, infections

Onset of headache is sudden or abrupt

• มากทันที : subarachnoid hemorrhage, vascular disorders

• เริ่มปวดตอนเช้า (ตื่นนอน) • เริ่มปวดตอนกลางคืน (จนตื่นจากหลับ) เช่น cluster และ hypnic headache : sleep apnea, teeth grinding, hypertension, intracranial hypertension

Older age (after 50 years)

• อายุที่เริ่มเป็น > 50 ปี : neoplasms, vascular or nonvascular disorders, giant cell arteritis

Pattern Change or recent onset of new headache

• เป็นครั้งแรก • เป็นแบบใหม่ เริ่มเกิดขึ้นไม่ถึง 3 เดือน : neoplasms, vascular or nonvascular disorders

Positional headache

• เปลี่ยนท่าจากนอนเป็นนั่งหรือยืน : intracranial hypotension

Precipitated by sneezing, coughing, or exercise

• ไอ จาม เบ่ง : posterior fossa lesions, Chiari malformation

• ออกกำลังกาย เพศสัมพันธ์ (ปวดครั้งแรก) : subarachnoid hemorrhage, vascular disorders

• เคี้ยว : giant cell arteritis, TMJ disorders

Papilledema

• papilledema : neoplasms, nonvascular disorders, intracranial hypertension

Progressive headache and atypical presentations

• เลวลงเป็นลำดับ : neoplasms, nonvascular disorders

• ปวดเพิ่มขึ้นเมื่อ ไอ จาม เบ่ง ตื่นนอนตอนเช้า นอนลง • คลื่นไส้/อาเจียน : intracranial hypertension

Pregnancy or puerperium

• ตั้งครรภ์ หลังคลอด (2 เดือน) : hypertension, preeclampsia, eclampsia, cerebral sinus thrombosis, hypothyroidism, postdural puncture

Painful eye with autonomic features

• ปวดตา + autonomic symptoms (เช่น ตาแดง/น้ำตาไหล คัดจมูก/น้ำมูกไหล หนังตาตก/บวม เกิดขึ้นข้างเดียวกับศีรษะข้างที่ปวดในกลุ่ม TACs ซึ่งต้องแยกจาก secondary headaches) : pathology in posterior fossa, pituitary region, or cavernous sinus; Tolosa-Hunt syndrome; ophthalmic causes

Posttraumatic onset of headache

• บาดเจ็บศีรษะ (< 3 เดือน) : posttraumatic headache, subdural hematoma

Pathology of the immune system such as HIV

• ภูมิคุ้มกันบกพร่อง • ยาสเตียรอยด์ : opportunistic infections

Painkiller overuse or new drug at onset of headache

• ยาระงับปวด > 10-15 วันต่อเดือน > 3 เดือน : medication-overuse headache

• ใช้ยาที่ขีดเส้นใต้ ในหน้า 2 ของแบบประเมิน : drug-induced headache

• ยาต้านเกล็ดเลือด ยาต้านการแข็งตัวของเลือด : intracranial hemorrhage

ข้อแนะนำทางปฏิบัติ

1. อุปกรณ์ที่ใช้ในการประเมิน อาจเป็นโทรศัพท์มือถือ หรือแท็บเล็ต ของผู้ป่วยหรือของแพทย์ ขึ้นกับแต่ละสถานการณ์ ผลประเมินถูกเก็บไว้ในอุปกรณ์ที่ใช้ และสามารถเปิดดูได้ที่เมนูประวัติ

2. ในบางกรณี เพื่อการใช้งานที่ง่ายขึ้น ผู้ป่วยอาจทำแบบสอบถามในส่วนของประวัติทั่วไป และ red flags (หมายเลขคำถามสีดำและแดง) ต่อมา ผู้ป่วยและแพทย์ร่วมกันทำส่วนที่เหลือ ที่เกี่ยวกับเกณฑ์วินิจฉัย (หมายเลขคำถามสีเขียว) อันเป็นส่วนที่ต้องการความถูกต้องมาก ลำดับการทำแบบสอบถามข้างต้นนี้ อาจสลับกันได้ตามสถานการณ์

ในระหว่างการประเมิน แบบสอบถามที่ประเมินผลแล้ว สามารถกลับไปแก้ไขได้ โดยใช้ปุ่มย้อนกลับ

3. เมื่อผู้ป่วยปรึกษาแพทย์พร้อมด้วยผลประเมิน แพทย์สามารถเรียกคืนแบบสอบถามที่ผู้ป่วยทำไว้ มาทบทวนแก้ไขใหม่ได้

4. เมื่อมีเครื่องหมายชี้แนะที่ ไมเกรนเรื้อรัง แบบสอบถามจะประเมินอาการโดยรวมทั้งหมดของผู้ป่วย โดยไม่ได้นับว่า จะต้องมีอาการแบบไมเกรน ≥8 วัน/เดือน ตามที่ระบุไว้ในเกณฑ์วินิจฉัยของ ICHD-3

5. สำหรับการใช้เป็น headache diary เพื่อนับจำนวนวันปวดที่เป็นแบบไมเกรน ในผู้ป่วยที่มีอาการปวดศีรษะ ≥15 วัน/เดือน >3 เดือน ให้ผู้ป่วยทำแบบสอบถาม หมายเลขคำถามสีเขียว ในแต่ละวันที่ปวด ถ้าผลการชี้แนะมี ไมเกรนเรื้อรัง รวมอยู่ด้วย ให้นับวันนั้นเป็นวันที่ปวดแบบไมเกรน เพื่อใช้ประเมินตามเกณฑ์วินิจฉัยไมเกรนเรื้อรังของ ICHD-3

ถ้าปวดศีรษะ ≥15 วัน/เดือน เป็นมาเพียง 1–3 เดือน สามารถใช้วิธีนี้ ในการนับวันที่ปวดแบบไมเกรนได้ด้วย แต่ผู้ป่วยต้องเลือกตอบ “เกิน 3 เดือน” ในคำถามข้อ 14.2

6. เมื่อมีการชี้แนะกลุ่ม TACs จะมีเครื่องหมายปรากฏที่ Pr ทั้งสองช่องเท่านั้น โดยแบบสอบถามจะประเมินอาการปวด ปานกลางถึงรุนแรง ของศีรษะข้างเดียว ร่วมกับ cranial autonomic symptoms ข้างเดียวกัน เป็นเบื้องต้น เป็นการชี้แนะทั้งกลุ่มของ TACs ไม่ใช่ probable diagnosis แบบ ICHD-3

References

1) Thien Phu Do, et al. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice : SNNOOP10 list. Neurology 2019 ; 92 : 134 - 144. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6340385

2) Headache Classification Committee of The International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3). Cephalalgia 2018 ; 38 : 1 - 211. https://ichd-3.org